دانشگاه گیلان تحقیقات غلات 2252-0163 7 4 2018 02 20 Assessment of agro-morphological diversity existing in some of Aegilops species بررسی تنوع اگرو- مورفولوژیک در برخی از گونه های آژیلوپس ایران 533 549 3056 10.22124/c.2018.5267.1206 FA علیرضا پورابوقداره دانشجوی دکتری، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران جعفر احمدی استاد، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین، ایران علی اشرف مهرابی دانشیار، گروه زراعت و اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ایلام، ایلام، ایران علیرضا اطمینان استادیار، گروه اصلاح نباتات، دانشکده کشاورزی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران محمد مقدم استاد، گروه به نژادی و بیوتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران Journal Article 2016 07 20 The genus of <em>Aegilops</em> is an important wild relative of common wheat, and the species in this genus have a key role in hexaploid wheat evolution and they are the donor of D and B genomes, directly and indirectly. To assess the agro-morphological variation in Iranian <em>Aegilops</em> species, 109 accessions belonging to 8 species collected from different areas of Iran were evaluated. Statistical parameters for traits were calculated and Shannon’s index and phenotypic coefficient of variance were used to estimate genetic diversity. The results of descriptive statistics showed a considerable variation between and within different species. The highest value of the coefficient of variance was observed for grain yield, harvest index, plant height, number of fertile tillers, leaf width, leaf length and biomass, respectively. In addition, the highest Shannon’s index was belonged to main spike length, leaf width, number of spikelets per spike and number of grain per spike, respectively. Correlation coefficients between grain yield and other characteristics in the studied species was different and related to their genomic structure. Principal component analysis identified three components that explained 79.95% of the total variation of measured traits. Dendrogram obtained from cluster analysis revealed that phonological and agro-morphological traits could be distinguished different species from each other. In total, the results of this research revealed that there is a high level of genetic diversity in different species of Iranian <em>Aegilops</em> and therefore special attention to this germplasm is necessary. جنس آژیلوپس یکی از مهم­ترین خویشاوندان وحشی گندم است. گونه­های موجود در این جنس در تکامل گندم زراعی نقش به­سزایی داشتند و به­طور مستقیم و غیرمستقیم به­عنوان والد بخشنده ژنوم­های B و D شناخته شده­اند. به­منظور بررسی تنوع آگرو- مورفولوژیک موجود در گونه­های آژیلوپس ایران، تعداد 109 نمونه متعلق به هشت گونه جمع­آوری­شده از نقاط مختلف ایران مورد ارزیابی قرار گرفتند. شاخص­های آماری برای صفات مورد بررسی محاسبه و شاخص شانون و ضریب تغییرات فنوتیپی نیز به­عنوان معیاری از تنوع ژنتیکی تعیین شدند. نتایج حاصل از این تحقیق، تنوع ژنتیکی قابل توجهی را در درون و بین گونه­ها نشان داد. بیشترین ضریب تغییرات به­ترتیب در صفات عملکرد دانه، شاخص برداشت، ارتفاع بوته، تعداد پنجه­های بارور، عرض برگ، طول سنبله اصلی و بیوماس بخش­های هوایی مشاهده شد. علاوه بر این، بیشترین شاخص شانون نیز مربوط به صفات طول سنبله اصلی، عرض برگ، تعداد سنبلچه در سنبله و تعداد دانه در سنبله بود. ضرایب همبستگی بین عملکرد دانه و سایر صفات در گونه­های مختلف متفاوت و مرتبط با ساختار ژنومی آن­ها بود. در تجزیه به مؤلفه­های اصلی سه مؤلفه نخست در مجموع 95/79 درصد از تغییرات موجود در صفات ارزیابی شده را توجیه کردند. دندروگرام حاصل از تجزیه خوشه­ای نشان داد که صفات فنولوژیک و آگرو- مورفولوژیک اندازه­گیری شده به­خوبی قادر به تمایز گونه­ها بودند. به­طور کلی، نتایج این تحقیق نشان داد که سطح بالایی از تنوع ژنتیکی در گونه­های مختلف آژیلوپس ایران وجود دارد و در نتیجه توجه ویژه به این ژرم­پلاسم­ ضروری است. https://cr.guilan.ac.ir/article_3056_f6f7210209019c8432a5b379f57ee603.pdf