انتخاب صفات موثر بر عملکرد دانه به‌عنوان شاخص‌های انتخاب در ژنوتیپ‌های در حال پیشرفت یک جمعیت F6 برنج (Oryza sativa L.)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری، گروه بیوتکنولوژی کشاورزی، پردیس دانشگاهی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 دانشیار، گروه بیوتکنولوژی کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

3 استادیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات برنج کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، رشت، ایران

4 استاد، گروه بیوتکنولوژی کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

چکیده

به­منظور بررسی روابط بین صفات مؤثر بر عملکرد دانه و نیز تعیین روابط علت و معلولی بین آن­ها، تعداد 137 لاین نوترکیب یک جمعیت F6 برنج در قالب طرح آگمنت به­همراه چهار رقم شاهد (طارمی دیلمانی، هاشمی، صالح و علی کاظمی) در قالب یک طرح بلوکی با چهار بلوک برای نه صفت مهم زراعی طی دو سال زراعی 1394 و  1395 ارزیابی شدند. نتایج حاصل از تجزیه واریانس (برای هر سال به‌طور جداگانه) اختلاف معنی­دار بین لاین­های مورد بررسی از نظر کلیه صفات مورد ارزیابی را نشان داد. اختلاف بین ارقام شاهد نیز برای کلیه صفات به­جز طول و عرض برگ معنی­دار بود. محاسبه ضرایب همبستگی ساده بین صفات برای هر سال به‌طور جداگانه نشان داد که صفات وزن صد دانه، تعداد پنجه بارور، تعداد دانه پر در خوشه، طول خوشه، طول برگ و عرض برگ همبستگی مثبتی را با عملکرد دانه داشتند. تجزیه رگرسیون گام به گام عملکرد دانه برای داده­های هر سال نیز نشان داد که در سال اول، دو صفت وزن صد دانه و تعداد دانه پر در خوشه و در سال دوم، سه صفت وزن صد دانه، تعداد دانه پر در خوشه و طول خوشه به­ترتیب وارد مدل رگرسیون شدند که 62 درصد و 73 درصد از تغییرات عملکرد دانه را به­ترتیب برای سال اول و دوم توجیه کردند. نتایج تجزیه علیت عملکرد دانه (برای هر سال و مجموع دو سال) نشان داد که بعد از صفت وزن صد دانه (926/0)، صفات تعداد پنجه در بوته (739/0) و تعداد دانه پر در خوشه (682/0) بیش­ترین اثر مستقیم مثبت را بر عملکرد دانه داشتند و می­توانند به­عنوان شاخص­های انتخاب جهت بهبود عملکرد دانه در برنج در نظر گرفته شوند. همچنین بر اساس این صفات، به­ترتیب لاین‌های 9، 132، 133، 24، 52، 83، 5، 40، 78 و 19 به‌عنوان لاین‌های پرمحصول انتخاب شدند و از این­رو این لاین­ها می‌توانند به‌عنوان لاین‌های پرمحصول و نوید‌بخش جهت مطالعات آتی به‌نژادی مورد استفاده قرار گیرند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Choice of the effective traits on grain yield as selection indices in progressive F6 populations in rice (Oryza sativa L.)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Ali Ahmadi Shad 1
  • Mohammad Mehdi Sohani 2
  • Ali Akbar Ebadi 3
  • Habibollah Samizadeh Lahiji 4
  • Maryam Hosseini Chaleshtori 3
1 Ph. D. Graduated, Dept. of Agricultural Biotechnology, Faculty of Campus, University of Guilan, Rasht, Iran
2 Assoc. Prof., Dept. of Agricultural Biotechnology, Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran
3 Research Assist. Prof., Rice Research Institute of Iran, Agricultural Research, Education and Extension Organization ‎‎(AREEO), Rasht, Iran
4 Prof., Dept. of Agricultural Biotechnology, Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran
چکیده [English]

To investigate the relationships among effective traits on grain yield and determination of and the relationships among them, 137 rice recombinant lines from F6 population along with four control cultivars (Tarom Deilamani, Hashemi, Saleh and Ali Kazmi) were evaluated for nine important agronomic traits and two crop seasons (2015-2016) in a augment design with four blocks. The results of analysis of variance indicated a significant difference among the lines for all evaluated traits. Also, the differences among control varieties were significant for all traits except for leaf length and width. Simple correlation coefficients were calculated for each year separately and showed that 100 seed weight, number of fertile tillers, number of filled grains, panicle length, leaf length and leaf width had a positive correlation with grain yield. Multiple regression analysis by stepwise method was calculated for each year separately and the results showed that for the first year, 100-grain weight and number of filled grain per panicle traits were entered into model, respectively, that explained 62 percent of grain yield variations. For the second year, 100-grain weight, number of filled grain per panicle and number of panicles traits were entered into model, respectively, that explained 73 percent of grain yield variations. Also based on path analysis results, after 100-grain weight (0.926), the number of tiller (0.739) and number of filled grain per panicle (0.682) traits have the most and positive direct effect with grain yield and thus, these traits could be considered as selection criteria for grain yield improvement in rice. The lines include 9, 132, 133, 24, 52, 83, 5, 40, 78 and 19 were selected as elite lines based on the above criteria. Due to the fact that these traits had a great effect on yield, the selected genotypes can effectively be used as high yielding lines for future studies based on these indices.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Path analysis
  • Stepwise regression
  • Yield
  • Recombinant Lines