بهره‌وری نهاده‌ها و ناحیه فنی مصرف آن‌ها در تولید شلتوک رقم صدری هاشمی در شهرستان فومن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی اقتصاد کشاورزی، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

2 استادیار اقتصاد کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی‬، دانشگاه گیلان.

3 استادیار، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده علوم کشاورزی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران

چکیده

مقدمه: برنج یکی از مهم‌ترین غلات در شمال ایران است و بهبود کارایی مصرف نهاده‌ها نقش مهمی در پایداری تولید شلتوک دارد. در بسیاری از شالیزارها، افزایش عملکرد الزاماً از طریق افزایش مقدار نهاده‌ها حاصل نمی‌شود، زیرا مصرف بیش از حد یا نامتوازن نهاده‌ها موجب کاهش کارایی فنی و افزایش هزینه تولید می‌شود. شهرستان فومن از مناطق مهم تولید برنج در استان گیلان بوده و رقم صدری هاشمی در آن به‌طور گسترده کشت می‌شود. هدف این پژوهش تحلیل بهره‌وری متوسط، بهره‌وری نهایی و کشش تولیدی نهاده‌های مؤثر در تولید شلتوک این رقم است.
 
مواد و روش‌ها: این پژوهش کاربردی با استفاده از داده‌های مقطعی ۳۸۰ مزرعه برنج در شهرستان فومن انجام شد. نهاده‌های مورد بررسی شامل نیروی کار، بذر، کود شیمیایی، کود حیوانی، سم و هزینه خدمات ماشین‌آلات بود. چهار فرم تابع تولید با درجات متفاوت انعطاف‌پذیری شامل کاب–داگلاس، ترانسلوگ، لئونتیف تعمیم‌یافته و درجه دوم برای ارزیابی حساسیت نتایج به مشخصات تابعی مقایسه شدند. کاب–داگلاس به‌عنوان فرم پایه، ترانسلوگ برای لحاظ کشش‌های متغیر و اثرات متقابل، لئونتیف تعمیم‌یافته برای بررسی روابط مکملی/جانشینی نهاده‌ها و تابع درجه دوم برای انعکاس روابط غیرخطی برآورد شد. مقایسه این فرم‌ها امکان انتخاب مناسب‌ترین ساختار تولیدی را بر اساس معیارهای تشخیصی و قابلیت تفسیر روابط نهاده‌ها فراهم کرد. انتخاب مدل نهایی بر اساس آزمون‌های تشخیصی و معیارهای آماری انجام گرفت و سپس کشش تولیدی و بهره‌وری نهاده‌ها محاسبه شد.
 
نتایج و بحث: با توجه به آزمون‌های تشخیصی و قابلیت نمایش کشش‌های متغیر و اثرات متقابل نهاده‌ها، تابع تولید ترانسلوگ به‌عنوان الگوی برتر جهت تحلیل‏ها انتخاب شد. بر اساس کشش‌های برآوردشده، نیروی کار، سم و بذر دارای کشش تولیدی و بهره‌وری نهایی منفی بودند. کشش تولیدی نیروی کار، سم و بذر به‌ترتیب برابر با 73/2-، 31/0- و 40/0- بود که نشان می‌دهد این نهاده‌ها در ناحیه سوم فنی تولید قرار دارند. بنابراین، افزایش مصرف این نهاده‌ها در سطح موجود نمی‌تواند موجب بهبود عملکرد شلتوک شود و حتی ممکن است تولید را کاهش دهد. در مقابل، کود شیمیایی، کود حیوانی و ماشین‌آلات دارای کشش تولیدی مثبت بودند و در ناحیه دوم فنی تولید قرار گرفتند. کشش کود شیمیایی و کود حیوانی به‌ترتیب برابر با 02/0 و 06/0 بود که نشان می‌دهد افزایش مصرف مقدار این نهاده‌ها اثر محدودی بر عملکرد دارد. ماشین‌آلات با کشش 74/0 بیشترین اثر مثبت را بر تولید نشان داد و نقش مهمی در بهبود تولید شلتوک و کاهش وابستگی به مصرف بیش از حد نیروی کار داشت.
 
نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد مسئله اصلی تولید شلتوک در منطقه، کمبود نهاده‌ها نیست بلکه عدم تعادل در ترکیب و مدیریت مصرف آن‌ها است. نهاده‌های نیروی کار، سم و بذر در سطح مصرف فعلی در ناحیه فنی نامناسب قرار دارند و نیازمند بازتنظیم هستند. در مقابل، بهبود زمان و روش مصرف کودها نسبت به افزایش مقدار آن‌ها اهمیت بیشتری دارد. همچنین مکانیزاسیون هدفمند نقش مهمی در بهبود بهره‌وری دارد. 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Input productivity and technical stage of input use in Sadri Hashemi paddy production in Fouman county

نویسندگان [English]

  • Noora Keshavarz 1
  • reza esfanjari kenari 2
  • Ahmadreza Shahpouri 3
1 BSc. Student in Agricultural Economics, Department of Agricultural Economics, Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan, Rasht, Iran
2 Assistant Professor of Agricultural Economics, Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan.
3 Assistant Professor, Department of Agricultural Economics, Faculty of Agricultural Sciences, University of Guilan,Rasht, Iran
چکیده [English]

Introduction: Rice is one of the most important cereal crops in northern Iran, and improving input use efficiency is essential for sustainable paddy production. In many rice fields, yield improvement is not necessarily achieved through higher input use, as excessive or unbalanced application can reduce technical efficiency and increase production costs. Fouman County in Gilan Province is a major rice-producing area where Sadri Hashemi is widely cultivated. This study aimed to analyze average productivity, marginal productivity, and output elasticity of key production inputs in rice farming.
 
Materials and Methods: This applied study used cross-sectional data from 380 rice farms in Fouman County. The main inputs included labor, seed, chemical fertilizer, manure, pesticide, and machinery service cost. Four functional forms (Cobb–Douglas, Translog, generalized Leontief, and quadratic) were estimated using ordinary least squares. Translog model was selected as the preferred functional form based on statistical fit and diagnostic tests. Input elasticities and productivity measures were calculated at sample mean levels.
 
Results and Discussion: The Translog production function was selected as the final analytical model based on diagnostic tests and its ability to represent variable elasticities and input interactions. Estimated output elasticities for labor, pesticide, and seed were -2.73, -0.31, and -0.40, respectively, indicating region III of production. Chemical fertilizer (0.02) and manure (0.06) were located in region II with low positive elasticities. Machinery service cost showed the highest positive elasticity (0.74), indicating its significant role in improving paddy production. These findings suggest that improving input allocation and management practices is more impactful than merely increasing input quantities.
 
Conclusion: The findings reveal that the main issue in rice production is not input scarcity but inefficient input allocation and management. Labor, pesticide, and seed are overutilized relative to their optimal technical levels. Fertilizer management should focus on timing and application quality rather than quantity expansion. Mechanization plays a key role in improving productivity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Translog function
  • Output elasticity
  • Mechanization
  • Cross-sectional survey
  • Farm management